Tanıma tenfiz davası, yurt dışında anlaşmalı boşanma davası veya çekişmeli boşanma davası açarak boşanan kişilerin Türkiye’de de boşanmış sayılması için açılan davadır. İki ayrı ülkede boşanma davası açmak yerine bir ülkede açılan boşanma davası tenfiz edilir. Türkiye ile aralarındaki anlaşmaya göre yabancı ülke mahkeme kararlarının tamamı için tanıma tenfiz davası açılabilir.
Türklerin yoğun olarak yaşadığı Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, İsviçre, Suudi Arabistan, Danimarka, Amerika, Yunanistan, İngiltere, Kanada‘da gibi ülkeler ile Türkiye ortak hukuk sözleşmelerine tabidir. Bu ülkelerde alınan ve Türkiye’yi ilgilendiren vasilik, borç ilişkisi, boşanma, ayrılık ve evliliğin butlanı gibi kararlara ilişkin tanıma tenfiz davası açılmalıdır.
Tanıma tenfiz davası açılmadığı taktirde yurt dışında alınan mahkeme kararı Türkiye’de geçerli olmaz. Yurt dışında boşanmış olmalarına rağmen tanıma tenfiz davası açılmadığı taktirde Türkiye’de evli olmaya devam edeceklerdir. Halihazırda evli oldukları için yeni bir evlilik yapamayacaklar, boşanma işlemi gerçekleşmediğinden birbirlerinin mirasında pay sahibi olacaktır. Aynı zamanda hak kazandıkları tazminat, velayet, ortak velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi boşanmanın hukuki sonuçlarından da faydalanamayacaklardır. Tanıma ve tenfiz davası farklı hukuki durumlardır. Yurt içindeki mahkemenin yabancı mahkeme kararını tanıması tek başına yeterli değildir. Kararın aynı zamanda tenfiz edilmesi de gerekir. Ancak böyle bir durumda yurt dışında verilen karar yurtiçinde de hukuki sonuç doğurabilecektir.
Tanıma Davası Nedir?
Tanıma, yabancı devlet mahkemesinin verdiği mahkeme kararının sonuçlarının Türkiye’de kabul edilmesidir. Yurt içinde verilen mahkeme kararı gibi sonuç doğurur. Tanıma davaları uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan hakların yurt içinde kullanılması anlamına da gelir. Tanıma, yurt dışındaki mahkeme ilamında belirtilen hususun Türk Mahkemeleri’ne bildirilmesine yöneliktir. Örneğin yurt dışında boşanan çiftlerin, Türkiye’de tanıma davası açarak boşanmayı bildirmeleri yeterlidir.
Tanıma tenfiz işlemleri Türk mahkemelerinin yurt dışındaki emsal mahkemelerle denkliğine göre hareket eder. Bu denklik ülkelerin birbirlerinin Kanunlarını tanıması ve yargılamalarına güvenmesiyle sağlanır. Tanıma kararı bir durum değerlendirmesi iken tenfiz hukuki bir durumun eyleme yönelik sonuç doğurmasıdır.
Tenfiz Davası Nedir?
Tenfiz Davası, Hukuki sonuç doğuran, icra edilmesi gereken yabancı mahkeme kararları, Türkiye’de tenfiz davası açılarak Türk mahkemelerinde kararın kabul edilmesi sağlanır. Örneğin yabancı mahkeme kararında tazminat ödenmesine karar verilmiş ise Türkiye’de icra işlemlerine başlamak için öncelikle tazminat kararının kabul edilmesi gerekir. Tazminat kararı kabul edildikten sonra karar icra işlemine konularak tahsil yapılması sağlanacaktır.
Vasilik hususuna ilişkin tenfiz ve tanıma davaları için Türk Mahkemelerinin yurt dışı kararını doğrudan tanımama, tenfiz etmeme hakkı bulunmaktadır. Bu sebeple yurt dışından alınan vasilik kararlarına ilişkin Türk Mahkemelerinde çekişmeli dava olarak tekrar bir yargılama yapılabilir. Burada amaç hakkında vasi ataması yapılan kişinin yakınlarının varsa itirazlarının değerlendirilmesidir. Bu hususta Türk Mahkemeleri vasi ataması yapılacak kişinin yakınlarına da dava dilekçesini tebliğ ederek varsa itirazları davaya katılmaları hakkını tanır. Uygulamada bu bilgi eksikliği çoğu zaman hatalı dava beklentileri oluşturmaktadır. Süre ve sonuç kaybı yaşamamak için daha önce bu alanda birçok dava açmış hukuk büromuzdan dava ve danışmanlık hizmeti alabilirsiniz.
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuk Hakkında Kanun Mad 50 gereğince; (1) Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye’de icra olunabilmesi için yetkili Türk Mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.
(2)Yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir.
Yabancı ilamların Türkiye’de tenfizi için aranan ön şartlar bu madde de belirtilmiştir. Bu kararın özel hukuka ilişkin olması, verildiği ülke kanunlarına göre şekli anlamda kesin hüküm kuvvetini kazanmış bulunması ve yetkili Türk mahkemesinden bu konuda öngörülen şartları ve usul dahilinde tenfiz kararı alınmasıdır.
Tanıma ve Tenfiz Davası Arasındaki Fark Nedir?
| Kriter | Tanıma Davası | Tenfiz Davası |
|---|---|---|
| Tanımı | Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de hüküm doğuracak şekilde kabul edilmesi için açılır. | Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesi için açılır. |
| Kapsamı | Genellikle kesin hüküm niteliğinde kararlar (boşanma, evlilik iptali vb.) için kullanılır. | İcra kabiliyeti olan kararlar (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı, borç-alacak) için uygulanır. |
| Hukuki Dayanak | 5718 sayılı MÖHUK m.58 | 5718 sayılı MÖHUK m.54–57 |
| Şartları | – Yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması- Kamu düzenine aykırı olmaması | – Yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması- Karşılıklılık (mütekabiliyet) şartı- Kamu düzenine aykırı olmaması- Savunma hakkına riayet edilmiş olması |
| Boşanma Örneği | Yabancı mahkeme boşanma kararının sadece Türkiye’de evlilik kaydına işlenmesini sağlar. (Statü değişikliği) | Yabancı boşanma kararındaki nafaka, velayet, tazminat hükümlerinin Türkiye’de de uygulanmasını sağlar. |
| Sonuçları | Türkiye’de de evlilik sona ermiş kabul edilir ancak mali hükümler (nafaka, mal paylaşımı vb.) uygulanmaz. | Karar Türkiye’de icra edilebilir hale gelir. Mali ve icrai sonuçlar doğurur. |
| Kullanım Alanı | Daha dar kapsamlıdır. Sadece statü değişikliğini tanır. | Daha geniştir. Hem tanıma hem icra etkisi vardır. |
| Uygulamada Önemi | Yurtdışında boşanan kişilerin Türkiye’de hâlâ evli gözükmemesi için zorunludur. | Maddi hakların (nafaka, velayet, malvarlığı) Türkiye’de de icrası için gereklidir. |
Tanıma ve tenfiz davaları, yurtdışında verilen mahkeme kararının Türkiye’de geçerli olabilmesi için açılan davalardır. Ancak bu iki dava arasında önemli farklılıklar vardır. Özellikle yurtdışında boşanmış kişilerin Türkiye’de hâlâ evli görünmemesi için tanıma davası açılırken. Yabancı mahkemede alınan boşanma kararının içerisinde tazminata, nafaka, mal paylaşımı, velayet gibi icra edilmesi gereken hususlar varsa tenfiz davası açılması gerekir.
Tanıma davası, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de yalnızca geçerli sayılmasını sağlar. Örneğin yurtdışında boşanmış bir çiftin Türkiye’de evli görünmemesi için tanıma davası açılır. Dava kesinleştiğinde nüfus kayıtlarına boşanma işlenir. Tanıma davası bildirme niteliğindedir. Nafaka, tazminat, mal paylaşımı gibi mali sonuçlar için icra edilebilirlik vermez.
Tenfiz davası ise yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesini sağlar. Bu davayla birlikte boşanma kararındaki nafaka, velayet, maddi tazminat ya da mal paylaşımı hükümleri Türkiye’de de geçerli olur ve icra edilebilir.