Yaş düzeltme (Küçültme-Büyütme) Davası, kişinin nüfus kütüğünde (kimliğinde) yer alan doğum tarihinin değiştirilmesi amacıyla açılan bir dava türüdür.
Nüfus kaydında yer alan bilgiler. mahkeme kararı olmadan değiştirilemeyeceği için yaşlarında (doğum tarihi) değişiklik yapmak isteyen kişiler, yaş düzeltme davası açmak zorundadır.
Yaş düzeltme davası isminden de anlaşılacağı üzerine “Nüfus Kaydının Düzeltilmesi” olduğundan davayı açan kişi; mahkemeden, yaşın büyütülmesini isteyebileceği gibi küçültülmesini de isteyebilir.
Her ikisi içinde uygulanacak prosedür ve hukuki yol aynıdır. Mahkeme gerekli koşulların bulunması halinde kişinin talebini değerlendirip davanın reddine veya kabulüne karar verecektir.
Yaş Düzeltme Davasının Şartları Nelerdir?
Yaş büyütme ve küçültme nedenleri kişiden kişiye değişebileceği gibi genellikle kendisinden önce doğan kardeşinin kimliğinin kullanılması, köyde (sağlık kuruluşu dışında) doğum yapılması nedeniyle doğumun üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra nüfusa kaydedilme sebebiyle doğum tarihinin yanlış tescil edilmesi sonucu ortaya çıkan askerlik, emeklilik, memur olma, sınava girme gibi sorunların giderilmesi amacıyla açılmaktadır.
Nedenleri değişmekle birlikte, yaş düzeltme davası kişinin istediği zaman herhangi bir nedenle açabileceği bir dava değildir.
Yani yaş düzeltme talepleri kişinin sosyal, psikolojik gerekçelerle örneğin, “kendimi daha genç hissediyorum”, “evlenmek istediğim kişi benden daha genç olduğu için yaşımı küçültmek istiyorum” gibi nedenlerle açabileceği bir dava değildir. Aksi takdirde davanın reddine yol açacaktır.
Bu nedenle yaş düzeltme (büyütme ve küçültme) davalarının açılması ve sonuca bağlanması için kanunun aradığı şartların gerçekleşmesi gereklidir.
Yaş düzeltme davasının açılabilmesi için gerekli olan şartları şöyle sıralayabiliriz. Davacı kişinin,
- Hastanede veya doğum evinde doğmamış olması,
- Dış görünüşünün, iddia edilen yaşa uygun olması
- İddia edilen yaşta bir kardeşin bulunmaması (aynı anneden)
- Haklı bir sebebinin bulunması
şartlarının bir arada olması gereklidir.
Bu şartları kısaca açıklayacak olursak,
Hastanede yada resmi bir sağlık kuruluşunda doğmamış olması:
Hastanede veya doğum evinde (resmi sağlık kuruluşu) doğum yapmamış olma şartının aranmasındaki neden şudur. Resmi sağlık kuruluşları doğum olması halinde, kişinin doğduğu tarihi gösteren resmi bir belge (Doğum belgesi) vermektedir. Bebeğin nüfus kaydına tescil işlemleri söz konusu Doğum Belgesine istinaden gerçekleşmektedir. Kişi doğum evinde ya da hastanede doğduğu takdirde, doğduğu tarih ve dolayısıyla yaşı zaten belirli olacaktır. Dolayısıyla mahkeme bu kayıtları dikkate alacak, kişinin talebini red edecektir.
Kişinin Dış Görünüşünün, Olduğunu İddia Ettiği Yaş İle Uyumlu Olması:
Öte yandan kişinin dış görünüşüyle iddia ettiği yaşı arasında bariz bir farkın bulunmaması gerekir. Yani 25 yaşında olduğunu iddia eden kişinin, dış görünüş itibarıyla 40 yaşında görünmesi mahkemenin karar verirken dikkat edeceği diğer bir husustur.
Aynı Yaşta Kardeşin Bulunmaması:
İkiz gebelik dışında aynı anda iki hamilelik yaşanması mümkün değildir. Dolayısıyla kardeşler arasında en az (erken doğum olsa bile) 180 günlük bir sürenin bulunması gerekir.
Bu itibarla kişinin mahkemede iddia ettiği yaşta bir kardeşi var ise ve bu kardeşi de ikiz kardeşi değil ise bu takdirde iddianın gerçek dışı olduğu kabul edilir ve davanın reddine karar verilir.
Haklı Bir Nedenin Olması:
Nüfus kayıtları aksi ispat oluncaya kadar geçerli olan, mahkeme kayıtları ile ancak değiştirilebilen kayıtlardan olması nedeniyle, bu kayıtların dava konusu edilmesinde davacının korunması gereken bir hukuki yararının olması gerekir.
Bu hukuki yarar dava açılırken dilekçede ayrıca ve açıkça belirtilmesi gerekir. Yani bu kaydın nüfus kaydında bulunmasının kişiye verdiği zorluklar, zararlar ya da sıkıntıların belirtilerek bu davayı açmasındaki hukuki yararı da belirtmesi gerekir.
Kimlik Yaşı Nedir?
Kimlik yaşı, nüfus kayıtlarında doğum tarihi olarak belirtilen tarihe göre; kişinin hesaplanan yaştır.
Kimlik yaşı, nüfus kayıtlarına göre kimlik belgenizde yer alan doğum tarihine göre hesaplanan yaştır. Örneğin, kimliğinde doğum yılı olarak 1996 tarihi yazılı olan bir kişi 2020 yılında 24 yaşında olacaktır.
Kimlik Yaşı Nasıl Büyütülür?
Kimlik yaşını büyütmek, kişinin nüfus kütüğündeki bilgilerin değiştirilmesi anlamına geleceğinden bu değişiklik ancak mahkemenin vereceği bir kararla mümkün olabilir.
Bu nedenle kişinin öncelikle bir dava açması gerekir. Yaşını büyütmek isteyen kişi, ikamet ettiği yerde bulunan asliye hukuk mahkemesinde açacağı yaş düzeltme davası ile kimlikteki (yani nüfus kayıtlarındaki) yaşını büyütebilir.
Yaş Küçültmek İçin Ne Yapmak Gerekir?
Yaşın büyütülmesi veya küçültülmesi talebi arasında hukuki açıdan bir farklılık yoktur. Her ikisi içinde mahkeme kararına ihtiyaç vardır.
Dolayısıyla yaşını küçültmek isteyen kişi eğer geçerli nedenleri varsa asliye hukuk mahkemesinde açacağı yaş düzeltme davası ile mahkemeden yaşının küçültülmesini isteyebilir. Mahkeme gerekli araştırma ve incelemeden sonra koşulların bulunması halinde kişinin yaşının küçültülmesine (düzeltilmesine) karar verebilecektir.
Yaş Düzeltme Davasında Görevli Mahkeme Neresidir? (Hangi Mahkemede Açılır?)
Yaş düzeltme davalarında görevli mahkeme, asliye hukuk mahkemesidir. Bu nedenle yaş düzeltme davaları asliye hukuk mahkemesinde açılmak zorundadır.
Davanın asliye hukuk mahkemesi dışında örneğin, sulh hukuk mahkemesinde açılması halinde istenilen sonuç elde edilmeyecektir. Çünkü böyle bir durumda mahkeme davaya bakmakla görevli olmadığından görevsizlik kararı verecektir.
Bu nedenle yaş düzeltme davasını doğru mahkemede açmak dava sürecinin uzamaması açısından dikkat edilmesi gereken ilk noktadır.
Yaş Düzeltme Davasında Yetkili Mahkeme Neresidir?
Yetkili mahkeme ile kast edilen şey, davanın coğrafik açıdan hangi asliye hukuk mahkemesinde açılacağı ile ilgilidir.
Yaş düzeltme davalarında yetkili mahkeme, davayı açan kişinin(talep edenin) yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesidir. Yani kişi, Gaziantep ilinde ikamet ediyor ise İstanbul’da dava açamayacaktır. Aksi takdirde mahkeme yetkisizlik kararı verecektir.
Yaş Düzeltme Davasını Kimler Açabilir?
Yaş düzeltme davalarında davacı olarak, düzeltmeyi isteyen kişinin kendisi ile gerekli hallerde Cumhuriyet Savcıları tarafından açılabilir.
Yaş düzeltmesini isteme hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır. Dolayısıyla bu dava, yaşı değiştirilecek kişi tarafından açılmalıdır. Ancak kişi henüz fiil ehliyetine sahip değilse yani ergin değilse bu takdirde velisi ya da vasisi mahkemeden düzeltme talebinde bulunacaktır.
Diğer bir ihtimalde ise bu dava avukat yani vekil aracılığı ile açılabilir. Ancak yukarıda da belirttiğimiz gibi bu hak kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan ancak vekaletnamede bu hususta özel yetki var ise dava açılıp takip edilebilir.
Yaş Düzeltme Davası Kime Karşı Açılır?
Yaş düzeltme davalarıyla ilgili yaşanılan sorunlardan bir tanesi de davanın kime açılacağı ile ilgilidir. Çoğu kişi davayı anne ve babasına karşı açmakta davalı tarafı yanlış göstermektedir. Yaş düzeltme davalarında mahkeme, davanın aksamadan, sağlıklı bir şekilde ilerleyebilmesi için nüfus müdürlüğünden maddi ilgili sıfatıyla nüfus müdürünün ya da memurunun bulunmasını istemekte davayı bu şekilde yürütmektedir.
Her ne kadar Nüfus Hizmetleri Kanunu’nda, bu davaların nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus temsilcisi huzuruyla görüleceği belirtilmiş ise de, uygulamada yerleşen durum itibariyle nüfus müdürlüğü davalı olarak gösterilmektedir.